Als religie gebruikt wordt om te overheersen in plaats van te bevrijden, dan wordt ze boosaardig.
Het idee van één religie, één god is onnozel. Geloof is valide, een idee van god of goden is redelijk. Maar de bewering dat er maar één weg is en dat alle anderen daarom verkeerd zijn) is aantoonbaar belachelijk, simpelweg door te kijken naar de geschiedenis en geografie. Religie kan het meest boosaardige, meest gemene, meest hypocriete wapen zijn tegen het individu en de vrijheid van de verbeelding.
– Keith Haring, dagboeknotitieWat is de aard van de PVV-beweging in organisatorisch en ideologisch opzicht? Naar organisatie is de beweging overwegend autoritair, anti-democratisch en anti-liberaal. Het leiderschap is hiërarchisch gebonden aan één persoon rondom wie een zekere cultus van persoonsverheerlijking is ontstaan. Deze wijst naar willekeur op niet-transparante wijze geestverwante anderen aan voor beschikbare politieke functies. Over selectie en benoeming wordt geen verantwoording afgelegd, noch over de politieke koers en het gevoerde beleid. De macht van de leider wordt dus niet gecontroleerd. En bij gebrek aan een democratische partijstructuur zijn de volgelingen geen gelijkberechtigde partijleden, maar veeleer discipelen en aanhangers zonder inspraak.
Ideologisch pretendeert de beweging nationalistisch te zijn: men heeft voortdurend de mond vol over ‘Nederland’, het verondersteld Nederlands nationaal belang en over de noodzaak trots op Nederland te zijn. „Er is weer hoop voor het volk”, schreeuwde een opgetogen fractielid op de avond van de verkiezingsuitslag.
Ook dit nationalisme is hoofdzakelijk autoritair, anti-democratisch en anti-liberaal. Het gaat niet om de civiele variant van nationalisme, maar om de etnisch populistische variant, niet om de bevolking van Nederland als geheel, maar om het Nederlandse volk als een veronderstelde etnische groep. Het etnisch populisme is typisch een anti-beweging, een tegenpartij, heeft een ‘eigen volk eerst’-mentaliteit, is anti-intellectueel, grossiert in simplismen en vijandbeelden, neemt het niet zo nauw met de waarheid en denkt zwart-wit in etnische termen van wij en zij.
Het doel is niet zozeer om politiek-maatschappelijke problemen constructief op te lossen, maar vooral om op emotionele gronden allerlei vormen van onvrede en angst in de samenleving ten bate van eigen machtsvorming te mobiliseren. De politieke stijl van optreden is doorgaans provocerend, verbeten, slecht gemanierd, onverdraagzaam en humorloos.
Ton Zwaan, “Het is zinvol om PVV en het fascisme te vergelijken”, NRC Handelsblad, 11-07-2009
